Σελίδες

Δευτέρα, 14 Νοεμβρίου 2011

Mikis Theodorakis Lieder auf Deutsch

(Odysseas Elytis, Axion Esti - "Gepriesen sei, να 'ναι ευλογημένο")
(Deutsche Überzetzung : Dirk Mandel)


Nur diese, eine Schwalbe! μονάχα τούτο το ένα χελιδόνι!...
der Frühling macht sich rar....η άνοιξη γίνεται ακριβοθώρητη
damit die Sonne heimkehrt για να γυρίσει στην πατρίδα ο ήλιος
bringen wir Opfer dar. προσφέρουμε θυσία.
Tausende Tote braucht es Χιλιάδες νεκρούς θέλει
wenn das Lichtrad ruht αν ο τροχός του φωτός δύσει
Stück braucht es ζωντανά σώματα θέλει
wärmend verströmt ihr Blut. ζεστό να ρέει το αίμα τους
Als mein Gott die Erde schuf  Όταν ο Θεός μου τη γη έπλασε
baute er Berge um mich her  έχτισε γύρω μου βουνά
schloß er mich ein im dunklem Meer με έκλεισε στη σκοτεινή θάλασσα
Einst nahmen unsre Weisen den Leib des jungen Mai 
 κάποτε πήραν οι σοφοί μας το σώμα του νέου Μάη
decken ihn auf dem Meergrün daß er begraben sei 
το σκεπάζουν στον πράσινο βυθό θαμένο να 'ναι
 einer der tiefen Brunnen ward ihm zum Verlies ένα απ' τα βαθιά πηγάδια του 'γινε φυλακή
nun riecht der ganze Abyss, frostige Finsternis 
τώρα μυρίζει όλη η άβυσσος και το παγερό σκοτάδι
als mein Gott die Εrde schuf  Όταν ο Θεός μου έπλασε τη γη
sah man hindurch den Fliederwind είδε κανείς μεσ' απ' αυτό τον άνεμο της πασχαλιάς  
als mein Gott die Εrde schuf  Όταν ο Θεός μου έπλασε τη γη
roch er das große Αuferstehen μύρισε τη τρανήν ανάσταση


(μία, δύο κατά λέξη μεταφράσεις και τρίτη ελεύθερη)
και μία ακόμη εκτέλεση από Barbara Kellermann και θυγάτηρ που το λέει μετά και στα ελληνικά

Höre, reine Sonne der Gerechtigkeit ; Άκου ξάστερε ήλιε δίκαιε
gleichfalls du, gepriesner Myrtenzweig: και συ, άγιο μυρτιάς κλαδί
Nie, ihr beiden, bitte nie Ποτέ, και οι δύο, παρακαλώ
bringt mein Land in Vergessenheit τη χώρα μου λησμονήσετε
Unsre hohen Berge hocken adlergleich im Wind 
Τα ψηλάς μας βουνά σκύβουν όπως ο αετός στον άνεμο
dort, wo die Vulkane Früchte glühn. εκεί, όπου τα ηφαίστεια καρπούς πυρώνουν
weißer noch der Häuser weiß λευκότερο ακόμα των σπιτιών το λευκό
durch die Nähe des Meeresblaus. με το γειτόνεμα του γαλάζιου της θάλασσας
Meine bittern Hände wie im kalten Blitz  Τα πικρά μου χέρια όπως στην κρύα αστραπή
zieh' zurück ich hinter diese Zeit τραβώ πίσω από αυτό τον καιρό
Rufe alte Freunde herbei  καλώ παλιούς φίλους εδώ
mit Entsetzen und schwarzem Blut με τρόμο και μαύρο αίμα


(μία και δύο άλλες μεταφράσεις)


To "'Άξιον εστί" στη Λειψία το 1982 μπορείτε να την ακούσετε ολόκληρη από το πρώτο βίντεο. Εκεί και άλλα τραγούδια όπως  ("Mit dem Lüster der SterneΜε το λύχνο των άστρων, Wo nur wohnt meine Seele? jede blattgleichige Träne - πού κατοικεί τώρα η ψυχή μου; κάθε φυλλόμορφο δάκρυ) ("Purpurn färbte mich das Blut" das die Liebe schenkt Πορφυρό έβαψα το αίμα που η αγάπη δωρίζει ...Entferne Mutter, Rose die nie verwelkt Μακρινή μητέρα, ρόδο που ποτέ δεν μαραίνεται) (Ich öffne den Mund, ich öffne meinen Mund und das Meer frohlockt - Ανοίγω το στόμα μου και αναγαλλιάζει το πέλαγος)

Λοιπόν σε αυτή τη συναυλία, σίγουρα θα 'ταν μέσα και η Αγγέλα. Στα ΝΕΑ της 28/9/2011 είπε «Τότε από την Ανατολική Γερμανία στέλναμε κάρτες με τις οποίες ζητούσαμε την απελευθέρωσή του», λέει η γερμανίδα καγκελάριος. Θυμάται μάλιστα ότι οι κάρτες εκείνες ήταν γραμμένες στα ελληνικά, από τη μητέρα της, που είχε διδαχθεί στο γυμνάσιο Αρχαία Ελληνικά. Οταν ο Μίκης έδωσε όμως την πρώτη συναυλία στη Γερμανία, πήγε στη Δυτική Γερμανία και όχι στην Ανατολική. «Η απογοήτευσή μας ήταν πολύ μεγάλη», θυμάται η Μέρκελ. Τώρα ζει μία ακόμα απογοήτευση με την Ελλάδα: κυρίως μετά την αποχώρηση της τρόικας από την Αθήνα. Αλλά δήλωσε αποφασισμένη να κρατήσει την Ελλάδα στο ευρώ..  Ο Μίκης απάντησε δυό μέρες αργότερα στην Αυγή και δήλωσε «...θυμάμαι ότι το 1967-1968 ήμουν φυλακή στου Αβέρωφ και έλαβα χιλιάδες ζωγραφισμένα λουλούδια από τους μαθητές της Ανατολικής Γερμανίας με τις λέξεις 'Λευτεριά στον Θεοδωράκη'. Όταν όμως αργότερα, στα 1970, από το στρατόπεδο του Ωρωπού κατήγγειλα την ηγεσία του ΚΚΕ ότι διασπά την Αντίσταση, το καθεστώς της Ανατολικής Γερμανίας απαγόρευσε τη μουσική μου και κατέστρεψε τους δίσκους μου. Τελικά στο Ανατολικό Βερολίνο κατόρθωσα να πάω όταν εξομαλύνθηκαν οι σχέσεις μου με το ΚΚΕ (υποψήφιος δήμαρχος Αθήνας το 1978, βουλευτής Επικρατείας 1981-1986).Όμως μετά και πάλι οι σχέσεις μου με την ηγεσία του Κ.Κ. Γερμανίας ψυχράθηκαν επειδή δήλωσα ότι είμαι υπέρ της ενότητας του γερμανικού λαού. Πού να ήξερε τότε η κ. Μέρκελ ότι θα γινόταν κάποτε Καγκελάριος της ενιαίας Γερμανίας... Κανονικά θα έπρεπε να με ευχαριστήσει... ».

Στο youtube υπάρχει ακόμη μία συναυλία του Μίκη στο Ανατολικό Βερολίνο το 1987, στα ελληνικά και στα πλαίσια του Festival des Politischen Liedes, όπου και άνθισε το παρακάτω συγκρότημα Oktoberklub



 (Θα σημάνουν οι καμπάνεςστίχοι)

Mit Flammenblättern Με φλόγας φύλλα
grüßt uns die Sonne jeden Tag. μας χαιρετάει ο ήλιος κάθε μέρα
der Himmel ist unsre Fahne jeden Tag.  ο ουρανός είν' η σημαία μας κάθε μέρα
|:wie viele sind jetzt eingesperrt?, πόσοι είναι τώρα φυλακισμένοι;
wie viele haben sie umgebracht?:|. πόσοι έχουν σκοτωθεί;
|:bald werden wir im Land die σύντομα στην χώρα
Glocken läuten:|. τις καμπάνες θα χτυπάμε
|:Die ganze Erde uns und kein Stück όλη η γη μας ανήκει και κανένα κομάτι
unsren Feinden:|. στους εχθρούς μας
Unsere Toten halten in den Händen Οι νεκροί-μας κρατούν στα χέρια
Tag und Nacht Glockenstränge  μέρα νύχτα τα καμπανόσχοινα
unter dieser Erde fest. κάτω απ' αυτήν τη γη σφιχτά
Sie warten auf die Stunde, περιμένουν την ώρα
sie warten schon, περιμένουν ήδη
einzuläuten Auferstehung für uns. να σημάνουν Ανάσταση για μας
Ganz diese Erde uns όλη αυτή η γη σε μας
und den nie gezählten Toten. και στους νεκρούς που ποτέ δεν μετρήθηκαν
|:|:Keiner kann uns je die Erde nehmen.:|:| Κανείς δεν μπορεί τη γη να μας πάρει
|:Bald werden wir im Land die
Glocken läuten.:|
|:Die ganze Erde uns und kein Stück
unsren Feinden.:|


μία ακόμη μετάφραση (mit tausend blättern winkt die Sonne με χίλια φύλλα γνέφει ο ήλιος) που μπορείτε να την ακούσετε από την Sabine Kühnrich στο youtube.


(Λεβέντης εροβόλαγε - στίχοι)

Er stieg herunter, aus den Bergen kam er Κατέβηκε, από τα βουνά ήρθε
stark und auch scheu, wie junge Adler sind δυνατός και ντροπαλός όπως είν' οι νεαροί αετοί
stolz stehen die Nachbarn an den offnen Fenstern 
περήφανοι στέκουν οι γείτονες στ' ανοιχτά παραθύρια
|:da geht ein Kämpfer, seht nur, seht nur έτσι περπατά ένας μαχητής, κοιτάχτε μόνο, κοιτάχτε μόνο
wohin wird er gehen:| προς τα πού θα πάει
doch da ist einer neben ihm gegangen όμως εκεί ένας δίπλα του πέρασε
Nebel im Blick, die Stiefel klobig schwer ομίχλη στη ματιά, οι μπότες τραχιές, βαριές
und eine Wolke dunkelte die Sonne και ένα σύννεφο σκοτείνιασε τον ήλιο
|:da geht der Tod, seht nur, seht nur εκεί έρχεται ο θάνατος, κοιτάχτε λοιπόν
jedes Wort verstummt:| κάθε λέξη σωπαίνει
Da warn die Fenster, taube, blinde Höhlen και έγιναν τα παραθύρια, κουφές, τυφλές σπηλιές
da war der Stolz in keinem Herzen mehr δεν υπήρχε περηφάνια σε καμιά πια καρδιά
da sind die Nachbarn, leise fortgegangen τότε οι γείτονες ήσυχα έφυγαν
|:da geht der Tod, seht nur, seht nur εκεί έρχεται ο θάνατος, κοιτάχτε βέβαια
blutig seine Spur:| ματώνει το χνάρι του
Wer steigt noch heute in das Reich der Toten? 
ποιός άλλος κατεβαίνει σήμερα στον Άδη;
fragen die Nachbarn, rücken nicht zusammen ρωτούν οι γείτονες, δεν μαζεύονται
flüstern und horchen, wie die Berge schweigen ψιθυρίζουν, κρυφακούν, όπως τα βουνά σιωπούν 
|:da flog ein Adler, seht nur, seht nur τότε πέταξε ένας αετός, κοιτάχτε μόνο 
über unsern Weg:|  πάνω από το δρόμο μας
|:Er stieg herunter....wohin wird er gehen:| 
(εδώ πώς να μεταφραστεί το λεβέντης εροβόλαγε;-)
ας ροβολήσουμε και εμείς κλείνοντας με ελαφρολαϊκά 


Du fragst warum ich so zufrieden Με ρωτάς γιατί τόσο χαρούμενa
mit dir zusammenleben kann με σένα μαζί να ζω μπορώ
Ich mag dich weil du klug und zärtlich bist Μου αρέσεις γιατί είσαι έξυπνος και στοργικός
und doch das ist es nicht allein και αυτό δεν είναι το μόνο
du zeigst mir immer, daß es möglich ist  Μου δείχνεις πάντα ότι είναι δυνατόν
ganz Frau und trotzdem frei zu sein ολότελα γυναίκα μα και ελεύθερη να είμαι
Beichtvater, Lehrer oder kleines Kind Εξομολόγος, δάσκαλος ή μικρό παιδί
das alles kannst du für mich sein όλα αυτά μπορείς για μένα να 'σαι
(Ιch mag dich weil.....ganz Frau und trotzdem frei zu sein)
Wer wird als Frau denn schon geboren κάποιος ήδη γυναίκα μπορεί να γεννιέται
man wird zur Frau doch erst gemacht  γυναίκα όμως πρώτα κανείς γίνεται
(Ιch mag dich weil.....ganz Frau und trotzdem frei zu sein)


Ich hab die Liebe gesehen έχω την αγάπη δει
beim ersten Blick in deine Augen. με το πρώτο βλέμμα στα μάτια σου
Auf einmal fing die Welt an sich zu drehen, με μιάς άρχισε ο κόσμος να γυρνά
wir schauten uns nur an, κοιταχτήκαμε μόνο
und das Glück begann. και η ευτυχία ξεκίνησε
Ich hab die Liebe gesehen είδα την αγάπη
beim ersten Blick in deine Augen. με το πρώτο βλέμμα στα μάτια σου
Du nahmst ganz einfach meine Hände, πήρες απλά τα χέρια μου
und ich ließ es geschehen, και το άφησα αυτό να συμβεί
denn es war so schön. γιατί ήταν τόσο ωραίο
So ging ein langer Traum zu Ende, έτσι έφτασε ένα μακρύ όνειρο στο τέλος
der Traum vom Glück zu zweit το όνειρο της ευτυχίας για δύο
wurde Wirklichkeit. έγινε πραγματικότητα
Es war ein Tag so wie alle andern, ήταν μια μέρα όπως όλες τις άλλες
ich ging wie immer allein nach Haus. πήγαινα όπως πάντα μόνη στο σπίτι
Es war ein Zufall, daß wir uns trafen. ήταν μία σύμπτωση που συναντηθήκαμε
nun sieht mein Leben ganz anders aus. τώρα μοιάζει η ζωή μου εντελώς αλλιώτικη
Ich hab die Liebe gesehen...und das Glück begann.
So ging...Wirklichkeit.

11 σχόλια:

  1. Φοβούμαι ότι κάτι χάνω- δεν είναι και η πρώτη φορά, βεβαίως ;-) : η γερμανική μετάφραση τών στίχων τού Ελύτη είναι τού Mandel, εντάξει· το ελληνικό κείμενο είναι δική σου απόδοση τής γερμανικής μετάφρασης;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Ναι αν έχεις κάπου ένσταση

    Sag mir bitte

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Άλλη από την απουσία τού θαυμαστικού μετά την προστακτική; ;-))
    [Sag mir, bitte!]

    "bald werden wir im Land die Glocken läuten/σύντομα θα είμαστε στη χώρα οι καμπάνες ηχούν": το ρήμα (läuten) εδώ είναι μεταβατικό: "... σύντομα θα σημάνουμε (εμείς) στον τόπο τίς καμπάνες..."

    Πολλή δουλειά, όμως!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. :-)
    ευχαριστώ έχεις δίκιο
    η πρώτη μετάφραση θα 'χε νόημα
    αν υπήρχε το "nach" αντί του "im"

    bald werden wir nach Land,
    die Glocken läuten


    .................

    εδώ πώς σου φαίνεται;

    Eins nahmen unsre Weisen den Leib des jungen Mai
    decken ihn auf dem Meergrün daß er begraben sei
    einer der tiefe Brunnen ward ihm zum Verlies
    nun riecht der ganze Abyss, frostige Finsternis

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Ist es eins oder einst?

    "Nur diese eine Schwalbe...": "μονάχα τούτο το ένα χελιδόνι..."

    "...damit die Sonne heimkehrt...", θα μπορούσες ίσως να βάλεις "γιά να επιστρέψει ο ήλιος...", ώστε να διατηρήσεις τον αριθμό λέξεων τού πρωτότυπου και να μην "απλώσει" ο στίχος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. einst, once, κάποτε :-)

    γιαυτό έβαλα αποσιωπητικά
    κανονικά έπρεπε να λέει
    Durch nur eine Schwalbe
    der Frühling macht sich rar


    Θα βαζα "παλιννοστήσει"
    αλλά η λέξη πατρίδα
    δίνει ειδικό βάρος στο στίχο
    και διευκρινίζει και το ελληνικό
    ''για να γυρίσει ο ήλιος'' που μικρός καταλάβαινα
    "για να γυρίσει ο τροχός του ήλιου" :-)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Όταν τελειώνουν οι μεγάλοι ποιητές...όταν καταρρέουν τα καθεστώτα...τι απομένει;;

    ...το Αντιγονάκι και η Ζηνωβία...;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. αυτό που πιθανόν να
    έχουμε βαρεθεί
    λόγω πολυχρησίας
    στα ελληνικά
    αποκτά αλλιώτικο άκουσμα
    σε ξένες γλώσσες
    και μας κολακεύει
    ως Έλληνες· είναι σαν να μεταφράζουμε και να εκτελούμε εμείς
    σλοβάκικη όπερα στα ελληνικά

    ............

    από την άλλη
    και ο Μίκης συνέβαλε
    στην πτώση καθεστώτων
    τόσο της χούντας όσο
    και του βερολίνειου
    μπλοκ

    Από το κείμενο στη μέση του ποστ

    ....Όμως μετά και πάλι οι σχέσεις μου με την ηγεσία του Κ.Κ. Γερμανίας ψυχράθηκαν επειδή δήλωσα ότι είμαι υπέρ της ενότητας του γερμανικού λαού. Πού να ήξερε τότε η κ. Μέρκελ ότι θα γινόταν κάποτε Καγκελάριος της ενιαίας Γερμανίας... Κανονικά θα έπρεπε να με ευχαριστήσει!... »

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Όπου φυσάει ο Άνεμος πάω,
    είμαι καλάμι, γέρνω δε σπάω.

    Από ΚΚ, σε υπουργό του Μητσοτάκη και από συναγωνιστή με το Χριστόδουλο, σε χειροκροτητή του Σαμαρά.

    Αρκεί να ακούγεται η μουσική του...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. "Λεβέντης εροβόλαγε":

    "Wer steigt noch heute in das Reich der Toten?": "ποιός άλλος κατεβαίνει σήμερα..."
    (το ρήμα steigen σημαίνει συχνότερα άνοδο, αλλά χρησιμοποιείται και γιά να δηλώσει κάθοδο· εδώ νομίζω πως ταιριάζει καλύτερα ως δηλωτικό κατάβασης).

    "... seht nur, seht nur!": Εδώ το "nur" είναι γιά έμφαση, στα ελληνικά θα μού πήγαινε περισσότερο: "μα κοιτάχτε" ή "κοιτάχτε λοιπόν".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. @CsLaKoNaS

    είναι που έχουμε ζήσει σε μεταβατική εποχή :-) ο μόνος ήταν;

    @Dodo
    :-)
    στην αρχή κατεβαίνει
    το 'χα κατά το (einsteigen/ aussteigen) μετά το άλλαξα
    σε βασίλειο των νεκρών
    που πετάει, ανεβαίνει η ψυχή
    αλλά ας κρατήσουμ, οπως λες,
    το κλασικό του Άδη συμφραζόμενο

    Για το άλλο κράτησε τρία
    λοιπόν, βέβαια, μόνο

    Το μόνο και σε μας δε σημαίνει
    πάντα μόνο στην προστακτική κατά το (Αγάπε με μόνο! που τονίζεται η
    αποκλειστικότητα) αλλά και

    1) απλώς (έλα μόνο όπως είσαι)

    3) αλλά (Κοίτα μόνο να γυρίσεις νωρίς!)

    ΑπάντησηΔιαγραφή